Evrenin temel yapı taşlarını anlamaya çalışan fizikçiler, bugün hâlâ bazı parçacıkların sırlarını çözmeye çalışıyor. Bunların başında ise neredeyse kütlesiz olmaları ve maddeyle çok zayıf etkileşime girmeleri nedeniyle tespit edilmeleri son derece güç olan nötrinolar geliyor. Her an milyarlarcası vücudumuzun içinden geçip gitse de bu parçacıklar neredeyse hiçbir iz bırakmıyor. Ancak nötrinoların nasıl davrandığını anlamak, evrenin oluşumundan maddenin neden antimaddeden daha fazla olduğuna kadar pek çok temel sorunun yanıtlanmasına yardımcı olabilir. Bu amaçla bugüne kadar gerçekleştirilen en büyük bilimsel projelerden biri olan Derin Yeraltı Nötrino Deneyi (DUNE) için ABD'de inşaat çalışmaları başladı. Fermilab, CERN ve Sanford Yeraltı Araştırma Tesisi'nin (SURF) ortaklaşa yürüttüğü proje kapsamında, yaklaşık 1,5 kilometre derinlikte dev nötrino dedektörleri inşa edilecek. Dünyanın en büyük nötrino deneyi için 17 bin ton sıvı argon kullanılacak Nötrinolar, elektrik yükü taşımayan ve son derece küçük bir kütleye sahip olan atom altı parçacıklar. Maddeyle çok zayıf etkileşime girdikleri için ışık yılları boyunca yol alsalar bile başka parçacıklarla çarpışmadan ilerleyebiliyorlar. Bu özellikleri, onları tespit etmeyi oldukça zorlaştırsa da aynı zamanda evrenin uzak bölgelerinde ve yıldızların merkezlerinde gerçekleşen süreçleri incelemek için önemli bir araç hâline getiriyor. Bilim insanları, nötrinoların farklı türleri arasındaki geçişleri ve bu parçacıkların kütlelerinden kaynaklanan davranışlarını inceleyerek evrenin temel işleyişine dair önemli bilgiler elde etmeyi hedefliyor. Özellikle Büyük Patlama sonrasında maddenin antimaddeye neden baskın geldiğini anlamak, bu araştırmaların temel amaçları arasında yer alıyor. Bunun yanında nötrino davranışlarının daha iyi anlaşılması, bugün parçacık fiziğinin temelini oluşturan Standart Model'in de geliştirilmesine katkı sağlayabilir. DUNE projesi, bu sorulara yanıt bulmak için şimdiye kadar gerçekleştirilen en kapsamlı nötrino deneylerinden biri olacak. Proje kapsamında Güney Dakota'daki Sanford Yeraltı Araştırma Tesisi'nde, yerin yaklaşık 1.478 metre altında dev dedektörler kurulacak. Bu dedektörlerde toplam 17 bin ton sıvı argon kullanılacak. Argonun sıvı hâlde tutulabilmesi için sıcaklığın yaklaşık -184 dereceye kadar düşürülmesi gerekiyor. Deneyin en önemli özelliklerinden biri, nötrinoların yüzlerce kilometre uzaktan gönderilecek olması. Fermilab'da üretilecek nötrino demeti, yaklaşık 1.300 kilometre yol kat ederek Güney Dakota'daki yeraltı dedektörlerine ulaşacak. Fermilab'da kurulacak ikinci bir dedektör nötrinoların yolculuğa başladıkları andaki özelliklerini ölçecek. Böylece bilim insanları, parçacıkların iki ölçüm noktası arasında nasıl değiştiğini karşılaştırabilecek. İlk sıvı argon dedektörlerinin 2030 yılına kadar hazır hâle getirilmesi planlanırken, Fermilab'dan gönderilecek ilk nötrino demetinin yeraltındaki dedektörlere 2031 yılında ulaşması bekleniyor. İlgili çözümler: emlak portalı İlgili çözümler: şikayet sitesi scripti
CERN, Avrupa dışındaki en büyük projelerinden birine katkı sağlıyor DUNE projesinin dikkat çeken yönlerinden biri de Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi CERN'in üstlendiği rol. CERN, deneyde kullanılacak dev kriyostatların tasarımından inşasına, lojistik planlamasından kurulumuna kadar pek çok aşamadan sorumlu. Kurum, parçacık fiziği alanında yıllardır edindiği deneyimi bu projeye aktarırken, daha önce ProtoDUNE adı verilen prototip dedektörün geliştirilmesine de katkı sağladı. İnşaatına başlanan kriyostatların her biri yaklaşık 65,8 metre uzunluğunda, 18,9 metre genişliğinde ve 18,3 metre yüksekliğinde olacak. İki dev yapının inşasında toplam 2.600 çelik kiriş kullanılacak. Bu kirişlerin üretiminde kullanılacak 6.200 tonluk çelik malzeme ise CERN'in projeye sağladığı katkılardan biri. CERN'in bu projedeki rolü ayrıca kurum açısından da önemli bir dönüm noktası. Çünkü bu, CERN'in Avrupa dışında gerçekleştirilen bir bilimsel projeye bu ölçekte katkı sağladığı ilk çalışma olma özelliğini taşıyor. DUNE tamamlandığında 1.500'den fazla araştırmacıyı bir araya getiren uluslararası bir bilimsel merkez hâline gelecek. Deneyden elde edilecek sonuçların, nötrinoların kütlesi ve farklı türleri arasındaki geçişler başta olmak üzere parçacık fiziğinin henüz tam olarak açıklayamadığı pek çok konuya ışık tutması bekleniyor. İlgili çözümler: çok kategorili ilan sitesi İlgili çözümler: i̇lan scripti v8 diamond İlgili çözümler: ios + android mobil uygulama
Kaynak: DonanımHaber
