Gökbilimciler bugüne kadar binlerce ötegezegen keşfetti. Bu gezegenlerin neredeyse tamamı, yıldızlarının ışığındaki değişimler izlenerek bulundu. NASA araştırmacılarının yayımladığı iki yeni çalışma ise tamamen farklı bir yönteme işaret ediyor: Işığı değil, uzay-zamandaki titreşimleri, yani kütleçekim dalgalarını kullanarak gezegen bulmak. Bu yöntem, bugüne kadar hiç görülmemiş bir gezegen türünü ortaya çıkarabilir.
NASA’nın paylaştığı bilgilere göre The Astrophysical Journal dergisinde yayımlanan çalışmalar, gelecekteki LISA uzay gözlemevinin çift beyaz cüce sistemlerinin çevresindeki gezegenleri tespit edebileceğini gösteriyor. Beyaz cüce, Güneş benzeri yıldızların yakıtlarını tükettikten sonra geriye kalan yoğun çekirdekleri. Çift beyaz cüce sistemlerinde ise iki beyaz cüce birbirinin etrafında dönüyor.
Gezegen, sinyali “sallıyor”
Yöntemin temelinde, gökbilimcilerin yakın yıldızların etrafındaki gezegenleri bulmak için zaten kullandığı bir ilke yatıyor. Bir gezegen, kütleçekimiyle yıldızını hafifçe sallar ve bu sallantı, yıldızın ışığında küçük kaymalara yol açar. Bu etkiye Doppler etkisi deniyor. LISA aynı ilkeyi kütleçekim dalgalarına uygulayacak.
Birbirinin etrafında dönen iki beyaz cüce, neredeyse sabit bir frekansta kütleçekim dalgaları yayıyor. NASA Goddard’dan teorik astrofizikçi Scott Noble’a göre sisteme yeterince büyük bir gezegen eklendiğinde, gezegen çifti hafifçe sallıyor. Bu sallantı da kütleçekim dalgası sinyalinde küçük değişimlere neden oluyor. İlgili çözümler: çok kategorili ilan sitesi
Çalışmanın yazarı Casey McGrath, bu değişimlerin ana sinyalin biraz üstünde ve biraz altında beliren “yan bantlar” şeklinde ortaya çıktığını açıklıyor. McGrath, durumu radyo yayınlarına benzetiyor: Radyo iletişiminde mesajı taşıyan yan bantlar nasıl ana sinyalin etrafında yer alıyorsa, burada da yan bantlar gezegene dair bilgiyi taşıyor. İlgili çözümler: emlak ofisi web sitesi
Binlerce ışık yılı uzaktaki gezegenler
NASA’ya göre LISA, bu yöntemle binlerce ışık yılı uzaklıktaki sistemlerde Jüpiter kütlesindeki gezegenleri tespit edebilecek. Araştırmacıların incelediği 500 ışık yılı uzaklıktaki bir test senaryosunda LISA, ideal koşullarda Jüpiter’den daha küçük bir gezegeni bile fark edebiliyor.
İkinci çalışma ise bu yöntemle bulunan gezegenlerin nasıl doğrulanabileceğine odaklanıyor. Araştırmacılara göre James Webb Uzay Teleskobu, birkaç yüz ışık yılı uzaklıktaki sistemlerde bu gezegenlerin yaydığı kızılötesi ışığı tespit ederek keşifleri doğrulayabilir. Michigan Üniversitesi’nden Mary Anne Limbach, LISA ilk gezegen keşiflerini yaptığında bunların bir kısmını doğrulamanın kritik önem taşıyacağını vurguluyor. İlgili çözümler: web uygulaması
Bu yöntemin cazibesi, şimdiye kadar hiç keşfedilmemiş bir gezegen türüne kapı aralaması. Bugüne kadar hiçbir çift beyaz cüce sisteminin etrafında gezegen bulunamadı. Samanyolu’nda LISA’nın algılayabileceği frekans aralığında yaklaşık 10 milyon çift beyaz cüce sistemi olduğu tahmin ediliyor. LISA’nın bunlardan yaklaşık 10 bin tanesini tek tek ayırt edebilmesi bekleniyor. Bu yöntemi ilk olarak 2008'de Japon gökbilimci Naoki Seto önermişti.
İlgili çözümler: oto i̇lan scripti v9
LISA 2030'ların ortasında fırlatılacak
Ancak bu keşifler için daha uzun yıllar beklemek gerekecek. Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) liderliğindeki LISA’nın 2030'ların ortasında fırlatılması planlanıyor. Görev, Dünya’nın Güneş etrafındaki yörüngesini izleyen ve kenar uzunlukları 2,5 milyon kilometre olan dev bir üçgen oluşturan üç uzay aracından oluşacak. Uzay araçları, birbirlerine gönderdikleri lazer ışınlarıyla, geçen kütleçekim dalgalarının neden olduğu son derece küçük mesafe değişimlerini ölçecek. NASA ise göreve teleskopları, lazer sistemini ve veri analizi desteğini sağlıyor. İlgili çözümler: özel yazılım çözümleri
Kaynak: Chip Online
